به عبارت روشن‌تر ، نقش قواعد فقهى در حقيقت ، تسهيل فراگيرى و ضبط فروع متشتّت فقهى و امكان بيشتر استحضار ذهنى در مسائل جزئى به هم مرتبط است . قواعد فقهى علاوه بر آن‌كه براى مجتهدان كارآمد است ، براى مقلّدان نيز - در مواردى كه تطبيق آن بر مصاديق آسان باشد - كارآمد بوده و به مكلّف غير مجتهد اين اجازه داده مىشود كه حكم شرعى را با توجّه به قاعده فقهى موجود ، خود بر مصاديق خارجى آن منطبق نمايد . به عنوان مثال ، اگر مكلّف در صحت نماز خاصّى پس از اتمام آن شك كرد ، با دانستن قاعده فراغ و تجاوز ، به صحّت نماز خود حكم مىكند . آغاز پيدايش قواعد فقه را مىتوان هم زمان با تاريخ نزول آيات فقهى قرآن و تكوين شريعت دانست ؛ زيرا ، بسيارى از قواعد فقهى ريشه در آيات قرآن دارد ؛ مانند ، قاعده « لا حرج » ، « نفى سبيل » و « لزوم عقد » . چنان كه تدوين قواعد فقه نيز هم‌زاد تدوين فقه بوده و فقها در لابه‌لاى مباحث فقهى به تدوين آن پرداخته‌اند . ليكن با اوج‌گيرى فقه اجتهادى در ميان فقهاى شيعه ، استفاده از قواعد فقهى همراه با تبيين آن قواعد رونق گرفت . به همين جهت ، به مرور زمان سعى شد كه قواعد فقهى را از ميان كتاب‌هاى فقهى واصولى گردآورى و به صورت مستقل ارائه نمايند . از آن زمان تاكنون ، فقها و اصوليين ارجمند ، اين راه را ادامه داده و قواعد فقهى را در كتاب‌هاى مستقلّى « 1 » مورد بحث و بررسى قرار داده‌اند ؛ و در كنار تدريس علوم : فقه ، اصول ، تفسير و . . . قواعد فقهى نيز تدريس مىشود . كتابى كه پيش رو داريد ، از سلسله بحث‌هايى است كه در مورد يكى از قواعد مهم

--> ( 1 ) . به عنوان نمونه مىتوان به كتاب‌هاى زير اشاره نمود : « جامع الفوائد فى تلخيص القواعد » ، تأليف : ابوعبداللَّه فاضل مقداد سيورى رحمه الله ؛ « تمهيد القواعد الأصوليّة والعربيّة لتفريع فوائد الأحكام الشرعيّة » ، تأليف : زين‌الدين بن على بن احمد عاملى رحمه الله ؛ « القواعد الستّة عشر » ، تأليف : شيخ جعفر كاشف الغطاء رحمه الله ؛ « الأصول الأصليّة والقواعد الشرعيّة » ، تأليف : سيّد عبداللَّه شبّر رحمه الله ؛ « عوائد الأيّام » ، تأليف : مولى احمد نراقى رحمه الله ؛ « المقاليد الجعفريّة فى القواعد الإثنى عشرية » ، تأليف : محمّدجعفر استرابادى رحمه الله ؛ « عناوين الأصول » ، تأليف : سيّد ميرعبدالفتّاح حسينى مراغى رحمه الله ؛ « بلغة الفقيه » ، تأليف : سيّدمحمّد بحرالعلوم طباطبائى رحمه الله ؛ « القواعد الفقهيّة » ، تأليف : سيّد محمّدحسن بجنوردى رحمه الله ؛ « القواعد الفقهيّة » ، تأليف : شيخ محمّد فاضل لنكرانى رحمه الله ؛ و كتاب‌هاى ديگرى كه در همين رابطه نوشته شده‌اند .